5 gru 2018

How the residents of Szubin helped to allied POWs.

The below text is the translation of the article by Czesław Sobecki, published in Gazeta Pomorska in January 1970. The article initiates a series of texts describing the interactions of residents of Szubin with the allied POWs of Oflag XXIB.

***


... just behind the fence, there was a series of three-meter high poles, to which a dozen or so coils of barbed wire were fastened around the main buildings of the Reform School. Directly behind this square-shaped fence was the second one, and German guards were marching back and forth along the fence. With a view of this impassable barrier, involuntarily the thought of escape was associated. I realized at once that it would be an impossibility – writes in his diary Jan Jankowski, a former prisoner of the Nazis, who was interned in Szubin. The camp was located in the buildings of the Provincial Education Center. Its first prisoners were Poles, many of whom supposed never to return to their families. The camp was liquidated in the middle of the January 1940 year. The first period of unbridled Nazi terror ended. Poles breathed a sigh of relief. The buildings of the former Provincial Educational Center were deserted.

Not for long. With the start of the campaign in the West, the Nazis organized here Oflag XXIB, a prisoner-of-war camp for officers. The first transports of French and English prisoners were directed to Szubin in the summer. It was a shocking sight. The gaunt, unshaven officers of the Allied army were dying of exhaustion extending pleadingly their hands for bread. Pulled out by the Nazis from their homes Poles looked with strangled hearts on long columns marching of those who were supposed to bring them freedom. – Pain! Bread! –  the officers were begging. Despite the watchful eyes of a strong escort and local Volksdeutsches, some Poles ran home for food for hungry allies.


Since the appearance of the French and English prisoners, sincere friendship and cooperation between them and the Polish population have been struck up. Thanks to the help of Poles, there were several escapes from Oflag XXIB. The most famous took place in March 1943.

It does not mean that before that the English and French officers did not try to break out. This is indicated, among others in the Nazi German sources. For example, on the night of November 18-19, 1940, two prisoners of war have escaped from the camp in Szubin (German name Altburgund): Michael Heines, prisoner of war no. 411 and Richard Vey, number 3546. Notified about this escape, the head of gendarmerie in Inowrocław who was responsible for this area has informed about it the neighboring administrative districts, including the Poznan District. German sources do not state what was the fate of both refugees. The residents of Szubin do not remember this escape either. They remember relatively well, the so-called Great Escape of March 1943, which we have mentioned above. Around 50 people have escaped and it took place with the support of Poles. however, let's cross one bridge at a time.

At the beginning of December 1969, on the pages of our newspaper, a short mention about the revealing of the 40-meter tunnel has appeared, which in secret from the Nazis was dug at the turn of 1942 and 1943 by the prisoners of Oflag XXIB in Szubin. The traces of this unusual escape tunnel were found during the expansion of the Provincial Youth Education Center. The fact that the tunnel was perfectly masked is evidenced by the fact that it was discovered only after more than 26 years! ...

Alfons Jachalski and Zenon Erdmann talking about their cooperation with the POWs of the Szubin POW camp.

Fragments of this tunnel were shown to us by the head of the Reform School, Alfons Jachalski, and the scoutmaster Zenon Erdmann, lover of the history of Szubin. Both as Polish workers were employed during the occupation in Oflag XXIB, constantly developed by the Nazis. They told us about their contacts with prisoners of war and about the assistance given to them by Szubin residents in organizing the escape.

According to my chatters, there were between 2-5 thousand prisoners of various nations the Szubin camp. Initially, there were French, then English, Yugoslavians, and Americans. In the final phase of the war, Soviet prisoners were also in the camp.

How did the prisoners' contacts with Poles come about?

One of them named Josef Bryks was Czech and he spoke Polish perfectly. From his stories, Poles learned that in 1938 he escaped by plane from Czechoslovakia to France or England and took part in the Campaign of 1940. Shot down over France reportedly escaped from captivity, he joined RAF in the rank of major, and again fought against the Germans. Shot down for the second time in 1942 over the Third Reich, he was taken to the POW camp in Szubin. The swaggering nature and willingness to fight against the Nazis did not allow him to sit behind the wires idly. Together with other prisoners from his barrack, he started to prepare to escape.


Major Józef Bryks was an experienced conspirator. He wanted that in case of fail Nazi repressions cover the smallest number of people. Hence, the individual workers helping the prisoners did not know about each other. Therefore, each of them now knows only a piece of the story of the famous escape of the March 1943. It is hard to knock together from these scraps of memories from almost 27 years ago a complete and consistent story. Therefore, our account will be incomplete and will certainly contain a lot of gaps and understatements. We want to ask for completion of this story those readers who lived in Szubin during the occupation and have had contacts with the prisoners of war of Oflag XXIB.

Let's return to our first chatters: Alfons Jachalski and Zenon Erdmann. The first of them remembered that the tunnel Bryks and his colleagues planned to escape through began to be built in the winter of 1942. The ground was frozen and there was a low risk of collapse. The tunnel was drilled down three meters underground. Nobody was carrying out its measurements, but from the visual inspection we had carried out, the adult man - crawling - could get out through it. The escapees had taken care about getting fresh air into the underground corridor, installing aeration system made of tin cans. The walls of the tunnel were shored up with logs (boards), which were disappearing from the fire on which the tar was boiled by Zenon Erdmann and his brothers. The sand excavated from the tunnel was partially stored in the latrine building (where was an entrance to the tunnel) and carried away in the pocket of coats and uniforms, and when there was no snow it was secretly dispersed around the camp. The exit from the tunnel was just near the nearby forest, from which it was easier to continue the escape.

CZ. SOBECKI

Copyright © for the Polish translation by Mariusz Winiecki  

Jak mieszkańcy Szubina pomagali jeńcom alianckim

Poniższy tekst stanowi transkrypt artykułu autorstwa Czesława Sobeckiego, który ukazał się w styczniu 1970 roku na łamach Gazety Pomorskiej. Inicjuje on serię kilkunastu tekstów opowiadających o tym jak mieszkańcy Szubina pomagali jeńcom alianckim.

***


… tuż za płotem ciągnał się szereg słupów wysokich na trzy metry, do których przymocowano kilkanaście sznurów drutu kolczastego opasujących naokoło główne gmachy zakładu.  Bezpośrednio za tym parkanem w kształcie czworokoku biegło drugi podobny, a wzdłuż ogrodzenia maszerowały tam i z powrotem posterunki wojskowe.  Z widokiem tej nieprzybytej zapory kojarzyła się mimo woli myśl o ucieczce.  Uświadomiłem sobie od razu, że byłoby to niepodobieństwem – pisze w swym pamiętniku Jan Jankowski, b. więzień hitlerowskiego obozu internowanych w Szubinie. Obóz ten mieścił się w zabudowaniach Wojewódzkiego Zakładu Wychowawczego. Pierwotnymi jego więźniami byli Polacy, z których wielu nigdy nie miało już powrócić do swych rodzin.  Likwidacja obozu nastąpiła w połowie stycznia 1940 roku. Skończył się pierwszy okres rozpasanego terroru hitlerowskiego. Polacy odetchnęli  z ulgą. Zabudowania byłego Wojewódzkiego Zakładu  Wychowawczego opustoszały.

Nie na długo. Z chwilą rozpoczęcia kampanii na Zachodzie hitlerowcy urządzili tu Oflag XXIB, czyli obóz jeniecki dla oficerów. Pierwsze transporty jeńców francuskich a także angielskich skierowano do Szubina latem 1940 roku. Wstrząsający był to widok. Wymizerowani, nie ogoleni oficerowie armii alianckich słaniali się ze zmęczenia, wyciągając błagalnie ręce po chleb. Wypędzeni przez hitlerowców na ulice mieszkańcy miasteczka Polacy patrzyli ze ścisniętymi sercami na długie kolumny tych, którzy mieli przynieść nam wolność. – Pain! Bread! – Brot! – żebrali oficerowie. Mimo czujnych oczu silnej eskorty i miejscowych Volksdeutschów, ten i ów z Polaków pobiegł do domu po żywność  dla zgłodniałych sprzymierzeńców. 


Od chwili pojawienia się jeńców francuskich i angielskich zawiązała się szczera przyjaźń i współpraca między nimi a ludnością polską. Dzięki pomocy Polaków doszło do kilku ucieczek z Oflagu XXIB. Najgłośniejsza z nich miała miejsce w marcu 1943 roku. 

Nie oznacza to, że przedtem oficerowie angielscy i francuscy nie próbowali szczęścia. Wskazują na to m. in. źródła hitlerowskie. M. in. w nocy z 18 na 19 listopada 1940 r. z cel aresztuw obozie jenieckim w Szubinie (niemiecka nazwa Altburgund) zbiegło dwóch jenców brytyjskich: Michael Heines nr jeniecki 411 i Richard Vey, nr 3546. Zaalarmowany o ucieczce kompetentny na tym terenie szef żandarmerii w Inowrocławiu, powiadomił o niej sąsiednie okręgi administracyjne, m. in. okręg poznański.
Źródła niemieckie nie podają, jaki był los obu uciekinierów. Ucieczki tej nie przypominają sobie również mieszkańcy Szubina. Pamiętają natomiast stosunkowo dobrze, tzw. wielką ucieczkę z marca 1943 roku, o której wspominalismy powyżej. Objęła ona około 50 osób i odbyła się prz wydatnej pomocy Polaków. Nie uprzedzajmy jednak faktów. 

W początkach grudnia ubiegłego roku na łamach naszej gazety ukazała się krótka wzmianka o 40-metrowym tunelu, który w tajemnicy przed hitlerowcami wykopali na przełomie 1942 i 1943 roku więźniowie Oflagu XXIB w Szubinie. Na ślady tego niezwykłego podkopu natrafiono podczas rozbudowy Państwowego Młodzieżowego Zakładu Wychowawczego. O tym, że tunel był doskonale zamaskowany świadczy fakt, iż odkryto go dopiero po przeszło 26 latach!... 

Alfons Jachalski i Zenon Erdmann opowiadają o swoejej wspoółpracy z jeńcami szubińskiego oflagu.

Fragmenty tego tunelu pokazali nam dyrektor PMZW Alfons Jachalski oraz rozkochany w historii Szubina harcmistrz Zenon Erdmann. Obaj jako robotnicy polscy zatrudnieni byli podczas okupacji na terenie Oflagu XXIB, rozbudowywanego stale przez hitlerowców. Opowiedzieli nam o swych kontaktach z jeńcami i o pomocy, jakiej mieszkańcy Szubina udzielili im w zorganizowaniu ucieczki.

Zdaniem moich rozmówców w obozie szubińskim przebywało od 2-5 tysięcy jeńców  różnych narowodowości. Początkowo byli to Francuzi, potem Anglicy, Jugosłowianie i Amerykanie. W końcowej fazie wojny, w obozie przebywali także jeńcy radzieccy.

Jak doszło do kontaktów jeńców z Polakami?

Otóż jeden z nich nazwiskiem Józej Bryks był Czechem i świetnie mówił po polsku. Z opowiadań jego Polacy dowiedzieli się iż w 1938 roku uciekł on samolotem z Czechosłowacji do Francji i brał udział w kampanii 1940 roku. Zestrzelony nad Francją uciekł podobno z niewoli, wdział mundur RAF-u i w stopniu majora znów walczył przeciwko Niemcom. Zestrzelony po raz wtóry w 1942 roku nad Trzecią Rzeszą trafił do obozu jenieckiego w Szubinie. Junacka natura i chęć do walki z hitlerowcami nie pozwalały mu bezczynnie siedzieć za drutami. Zaczął więc wspólnie z innymi jeńcami ze swego baraku przygotowywać ucieczkę. Zaufanych robotników polskich prosił o pomoc, wtajemniczając ich każdego z osobna i w tajemnicy przed drugim częściowo w swe plany.


Major Józef Bryks był wytrawnym konspiratorem. Pragnął, aby na wypadek wsypy represje hitlerowskie objęły najmniejszą liczbę osób. Stąd też pomagający jeńcom poszczególni robotnicy nie wiedzieli o sobie nawzajem. Każdy z nich zna więc obecnie zaledwie fragment słynnej historii ucieczki z marca 1943 roku. Ze strzępów tych wspomnień sprzed prawie 27 lat trudnio sklecić jakąś idealną i zgodną z prawdą całość. Relacja nasza będzie zatem niepełna i na pewno zawierać będzie sporo luk i niedomówień. O uzupełnienie ich prosimy tych czytelników, którzy podczas okupacji przebywali w Szubinie i mieli styczność z jeńcami Oflagu XXIB.

Wróćmy jednak do naszych pierwszych rozmówców: Alfonsa Jachalskiego i Zenona Erdmanna. Pierwszy z nich przypomina sobie, iż tunel, którym zamierzali uciec Bryks i jego koledzy zaczęto budować zimą 1942 roku. Ziemia była wówczas zmarznięta i nie groziło zawalenie. Tunel znajdował się trzy metry pod powierzchnią. Nikt nie prowadził jego pomiarów, ale z oględzin, które przeprowadziliśmy wynikało, iż dorosły człowiek – czołgając się – mógł się przezeń przedostać.
Pomysłowi uciekinierzy zatroszczyli się o dopływ świeżego powietrza do podziemnego korytarza, instalując tzw. wietrzniki zrobione z puszek po konserwach. Ściany tunelu podpierali szczapami, które ginęły z ogniska, na którym gotował smołę Zenon Erdmann i jego bracia. Ziemię magazynowano cześciowo w ubikacji (znajdowało się tu wejście do tunelu) bądź też wynoszono w kieszeni płaszczy i mundurów i gdy nie było śniegu potajemnie rozrzucano po obozie. Wylot z tunelu znajdował się tuż niedaleko pobliskiego lasku, z którego łatwiej było uciekać dalej. 

CZ. SOBECKI

28 paź 2018

Było, nie minęło - "Marzenia o wolności"


Nakręcony w Szubinie odcinek magazynu historycznego z cyklu Było, nie minęło - "Marzenia o wolności" dostępny jest na TVP VOD. Unfortunately, the video is available in Poland only.

https://vod.tvp.pl/video/bylo-nie-minelo,marzenia-o-wolnosci,38682863&title=Było... nie minęło, Marzenia o wolności



6 wrz 2018

In the search for the location of escape tunnels

On Saturday August 11th the former POW camp site in Szubin was visited by Polish historian, journalist, director, screenwriter Adam Sikorski and the TVP3 Lublin, regional branch of the Polish Television. Sikorski is known to enthusiasts of history as the author of a popular historical program: „Było, nie minęło - Kronika Zwiadowców Historii” (It was, it has not passed - chronicle of history scouts). During the archaeological survey conducted on that day, another episode of his program was recorded. The episode devoted to escapes from Oflag XXI-B and Oflag 64 will be broadcasted in TVP History channel on September 17th. In search of the remains of escape tunnels, a ground survey was carried out in the western part of the former POW camp by means with use of GPR. The research was carried out by Dariusz Szymanowski, surveyor, president of the Wizna 1939 Association. The archaeological supervision on behalf of the Szubin Museum was provided by the archaeologist Robert Grochowski. Our work is reported in short video and extensive photorelation available in gallery of itvszubin.

What did we look for?

Below is presented the ground plan of Oflag 64 drawn based on the aerial photograph taken by British intelligence in May 1944. The buildings marked in red don’t exist anymore, while buildings marked in green still exist but were rebuilt through the years after the war. The yellow arrows indicate the potential locations of the tunnels we were looking for.


To prevent escapes ground microphones were installed in the camp in September 1942, but their location was not known to the POWs. Also shallow anti-tunnel ditches were dug between the two barracks standing highest on the hill, and the warning wire. From September to November the escape committee supported the policy build so-called blitz tunnels, which were short, shallow and very simple in construction so could be quickly finished and POWs could attempt to escape before the advent of winter weather. Three such tunnels were started. One was discovered before reached the perimeter fence, and another when it was some feet beyond the perimeter fence, both within a month of being started. One of these tunnels was starting in the chapel and the entry was under the main altar. The third was a ‘mole-type’ tunnel, made by borrowing about 18-inches below the surface without the use of shoring. It begun from vegetable garden located in the western end of camp where tall plants were growing . Thomas D. Calnan was the tunneller while Ian Cross, Robert Kee acted as watchers for him. The tunnel collapsed on Calnan and he almost lost his life.
In winter the police changed to elaborate long-term projects.

Selected information about escape tunnels dug in Szubin
  • Fanshave Tunnel: entrance was located in one of two lavatories in an outside buildings on the East side of the camp (building 19); chamber 14’ x 5’ x 6’; the tunnel went under the wire at a depth of 15 feet, ther rose steeply iin the remaining 30 feet to the exit located in the corner of shallow potato ditch, which begun five yards outside the perimeter fence. Work begun in January 1943, 28 POWs worked in three shifts – one shift digging, one dispersing and, and the third going in after the sand has been removed and shoring the tunnel with bed-boards. Air was supplied by pump located in chamber, one end of the air line laying in the working face and the other through the lavatory seat to the lavatory building. Illumination was provided by lamp made of tins and using margarine as fuel. The direction marked on the plan is presumed.
  • Edge’s Tunnel (by Richard Edge and David Strong): entrance was in one of night latrines in barrack on the north-western part of camp. it was dug in direction of nearby wood; it was shored throughout and was fitted with electic light. The tunnel was 110 feet long and 60 beyong the perimeter fence, almost ready for escape to be made when discovered. the tunnel started in december 1942, 73 POWs worked in three shifts. Possible location in place of a non-existent building 11.
  • The Cookhouse Tunnel (by Eric Williams): entrance under unused boiler in the kitchen, dug towards the south; flooded by groundwater, therefore the project was abandoned; after the tunnel was dried, the digging was resumed, the tunnel reached Russian compound, but escape through another tunnel on night 5th - 6th March, 1943 has stopped the project. The presumed location is shown below on the Oflag XXI-B ground plan  – the indicated location of the tunnel (A) in fact, it could start from the building (16), because there were showers in the Hospital building addition (3). The other possible location is kitchen in building (4) which seems to be more reasonable because of required lenght of tunnel to reach the perimenetr  fence towards the south.

  • Panton tunnel: entrance in one of night latrines in one of baracks standing highest on the hill; dug towards the north; flooded; lack of more detailed information.
  • Asselin tunnel (by Eddie Asselin): entrance in one of two lavatories in an outside buildings on the West end of the camp (building 18), it was the only tunnel in Szubin succesfully used for escape. Thirty three men escaped on the night 5th - 6th March 1943. More about the escape and the escapers one can read at here: Part One, Part Two, Part Three, and Part Four.

  • Cory’s Tunnel: dug from the building (10) by American POWs (10), no detailed characteristics, except of location and direction; the escape committe decided to stop the project after the 50 officers from Stalag Luft III were executed after being recaptured. The beginning of Cory's tunnel is in place of the current Reform School building and was probably discovered during the construction works in 1969.

 The photograph printed in Gazeta Pomorska newspaper in 1970 was captioned: "In the place where once was the famous tunnel, the prisoners of Oflag XXIB escaped through, the walls of a modern school are rising".

What has been located:

The results of the research indicate the presence of underground anomalies at the presumed location of  Asselin and Edge's tunnels near the current western fencing plot belonging to the Reform School. The presence of the same anomaly was also found on the outer side of the fence (during the war, this area was still within the camp). The anomalies were found in various ground cross sections along the line, which may indicate patency of the potential escape tunnels relicsIn the near future, survey excavations are to be made in the place of anomalies found. This will verify the preliminary interpretation of the results of Saturday's GPR test and maybe even discover the remains of the wooden shoring of escape tunnels dug in this place during World War II. 






  
Result showing ground anomalies at a depth of about 2 meters.



This page from book by "The Camera Became My Passport Home" by Ben van Drogenbroek with Steve Martin shows the locations of Edmund "Eddie" Asselin's tunnel (also called the "Abort" tunnel) and the tunnel of Dickie Edge. The possible locations of those two tunnels we have confirmed using Ground Penetration Radar

Video published at itvszubin:


© Mariusz Winiecki

13 sie 2018

W poszukiwaniu lokalizacji tuneli ucieczkowych

W sobotę 11 sierpnia teren byłego obozu jenieckiego w Szubinie odwiedził z ekipą TVP Lublin Pan Adam Sikorski - historyk, dziennikarz, reżyser, scenarzysta, poeta i kierowca rajdowy - telewidzom, a w szczególności pasjonatom historii, znany jako autor popularnego programu o tematyce historycznej pt.: „Było, nie minęło - Kronika Zwiadowców Historii”. Podczas przeprowadzonych w tym dniu sondażowych badań archeologicznych powstał kolejny odcinek jego programu poświęcony ucieczkom z Oflagu XXI-B i Oflagu 64, którego emisja przewidziana jest już we wrześniu br. W poszukiwaniu pozostałości tuneli ucieczkowych wykonane zostało badanie gruntu w zachodniej części byłego obozu za pomocą georadaru. Badania przeprowadził Pan Dariusz Szymanowski, geodeta, prezes Stowarzyszenia "Wizna 1939". Nadzór archeologiczny z ramienia Muzeum Ziemi Szubińskiej prowadził archeolog Robert Grochowski. Przebieg prac relacjonuje film oraz obszerna relacja fotograficzna do obejrzenia w galerii itvszubin.

Czego poszukiwaliśmy?

Poniżej przedstawiono plan obozu jenieckiego Oflag 64 naszkicowany na podstawie zdjęcia lotniczego wykonanego przez Wywiad Brytyjski prawdopodobnie w maju 1944 r. Budynki oznaczone na czerwono nie istnieją, zaś budynki oznaczone na zielono stoją na swoim miejscu, lecz przez lata powojenne były przebudowywane. Wewnątrz obozu w różnych okresach wydzielone strefy niedostępne dla jeńców, na przykład budynek (8), w którym mieszkali jeńcy sowieccy był odseparowany od reszty budynków, z kolei na przykład kaplica (6) była niedostępna przez pewien czas dla jeńców Oflagu XXI-B w tzw. „okresie pilotów RAF ze względu na podejmowane z niej próby ucieczek. Żółtymi strzałkami oznaczono potencjalne lokalizacje tuneli, których poszukiwaliśmy.


By zapobiec ucieczkom we wrześniu 1942 r. Niemcy zainstalowali podziemne mikrofony, których rozlokowanie nie było znane jeńcom. Tzw. przeciwtunelowe rowy wykopano pomiędzy dwoma barakami ulokowanymi na wzgórzu, jak również pomiędzy ogrodzeniem ostrzegawczym. Komitet ucieczkowy popierał kopane jesienią tzw. „blitz tunnels”, dlatego że możliwe było szybkie ich ukończenie oraz podjęcie ucieczki przed nastaniem zimowej pogody, która znacząco zmniejszała szanse powodzenia dalszej ucieczki albo kopane zimą, dłuższe i bardziej pracochłonne tunele, które planowano wykorzystać w celu masowej ucieczki wiosną. Od września do listopada 1942 r. pracowano nad tzw. blitz tunnelslightning tunnels – błyskawiczne tunele – zazwyczaj krótkie, płytkie i proste w konstrukcji. Rozpoczęto kopanie trzech takich tuneli, z których dwa odkryto po miesiącu, w tym jeden w kaplicy pod głównym ołtarzem. Trzeci tunel, typu „kret” (mole tunnel), kopany był metodą rycia ok. 50 cm poniżej powierzchni z ogrodu znajdującym się w zachodniej części obozu, gdzie rosły wysokie rośliny (asparagus). Tunel drążony przez Thomasa D. Calnana, Iana Crossa, Roberta Kee był bez szalunku i wkrótce zawalił się, co sprawiło, że Calnan nieomal stracił życie.

Krótka charakterystyka tuneli ucieczkowych drążonych w Szubinie
  • Tunel Fanshave’a: wejście w jednej z dwóch toalet latryny po wschodniej stronie obozu (budynek 19); komora 4 x 1,5 x 1,8 m; kopany głębokości na poziomie 4,5 metra pod powierzchnią, ok. 9 metrów od wyjścia kopano pod kątem; wyjście przewidziano w redlinie pola ziemniaków 4,5 metra od ogrodzenia; pracę rozpoczęto w styczniu 1943 r.; zaangażowanych było 28 jeńców, podzielonych na trzy grupy – kopiący; wykonujących prace zabezpieczające – szalunek, oraz dystrybuujących  piasek; tunel miał wentylację oraz oświetlony był lampami olejowymi – paliwo margaryna; kierunek oznaczony na planie – domniemany.
  • Tunel Edge’a (Richard Edge and David Strong): wejście w jednej z dwóch toalet, w baraku po zachodniej stronie; kierowany  do lasu, miał elektryczne oświetlenie, 33 metry, 18 poza drutem, prace rozpoczęto w grudniu 1942 r., w prace zaangażowanych było 76 jeńców, potencjalna lokalizacja w miejscu nieistniejącego budynku 11 – tunel został odkryty przez Niemców.
  • Tunel Erica Williamsa (Cookhouse Tunnel): wejście pod nieczynnym bojlerem w kuchni, kopany w kierunku południowym; zalany przez wody gruntowe, w związku z czym projekt porzucono; prawdopodobnie zamierzano przekopać się na drugą stronę ulicy; po osuszeniu się tunelu wrócono do ponownego kopania, osiągnięto odległość terenu wokół baraku Rosjan, ucieczka innym tunelem w nocy 5/6 marca 1943 r. przerwała projekt. Potencjalną lokalizację wskazuje poniższy plan Oflagu XXI-B – wskazane miejsce tunelu (A) w rzeczywistości mogło zaczynać się z budynku (16), ponieważ w przyległej przybudówce budynku (3) znajdowały się prysznice. Pomysł kopania tego tunelu z oznaczonego miejsca wydaje się być dość absurdalny ze względu na konieczność drążenia pod ziemią bardzo długiego tunelu, dlatego uważam, że możliwa jest inna jego lokalizacja z pomieszczenia z kuchni w budynku (4). Przeczy temu jednak informacja z literatury anglojęzycznej o przerwaniu kopania wokół baraku Rosjan.


  • Tunel Pantona: wejście w jednej z latryn wewnątrz jednego ze skrajnych baraków na wzgórzu; w kierunku północnym; zalany; brak rzetelnej bardziej szczegółowej informacji o lokalizacji.
  • Tunel Asselina (Eddie Asselin): początek w publicznej latrynie po zachodniej stronie obozu (18), ostatnie miejsce w tylnym rzędzie w pobliżu pisuaru; komora robocza o wymiarach 4,5x3x1,8 m; wejście do tunelu właściwego piniowym włazem o głębokości 3 metrów o poziomu podłogi komory, wymiary tunelu właściwego: 60 x 60 cm, wyjście podprowadzono pionowo do wysokości ok. 1 metra poniżej poziomu. Przekopanie ostatniego metra zajęło ok. 3 godzin podczas gdy uciekinierzy czekali już w tunelu (23) i 10 w komorze – jest to jedyny tunel wykorzystany do ucieczki w Szubinie, w nocy 5/6 marca 1943 r uciekło 33 jeńców.
  • Tunel Cory’ego: kopany przez Amerykanów z budynku (10), brak charakterystyki, poza informacją o kierunku tunelu, komitet ucieczkowy zadecydował o zaprzestaniu przedsięwzięcia po rozstrzelaniu uciekinierów z Żagania. Początek tunelu Cory’ego znajduje się w miejscu obecnej szkoły Zakładu Poprawczego. Odkryto go podczas prac budowlanych i niwelacji terenu w 1969 roku. Część tunelu może być nadal możliwa do zlokalizowania na wysokości drogi gruntowej pokrywającej się ze zachodnią częścią ogrodzenia obozu.

 Zdjęcie z Gazety Pomorskiej z 1970 opisane: "W miejscu, w którym znajdował się niegdyś słynny tunel, którym uciekali jeńcy Oflagu XXIB wznoszą się mury nowoczesnej szkoły".

Co udało się zlokalizować:

Wyniki badań wskazują na obecność pod ziemią charakterystycznych anomalii gruntu w miejscu potencjalnych lokalizacji tuneli Asselina oraz Edge'a w pobliżu obecnego zachodniego ogrodzenia działki należącej do Zakładu Poprawczego. Obecność takich samych anomalii stwierdzono także po zewnętrznej stronie ogrodzenia (w czasie wojny teren ten znajdował się jeszcze w obrębie obozu) oraz stwierdzono je w kilku przekrojach, co może świadczyć o drożności potencjalnych reliktów tuneli ucieczkowych.  W najbliższym czasie w miejscu stwierdzonych anomalii mają zostać wykonane wykopy sondażowe, które pozwolą zweryfikować wstępną interpretację wyników sobotnich pomiarów georadarem i być może odkryć chociaż pozostałości drewnianego szalunku tuneli ucieczkowych kopanych w tym miejscu w czasie II wojny światowej. 






  
Wynik wskazujący anomalie gruntu na głębokości ok. 2 metrów


Strona z książki pt.: "The Camera Became My Passport Home" (autorzy: Ben van Drogenbroek i Steve Martin) wskazuje lokalizację tunelu Edmunda "Eddie" Asselina  (nazywanego w literaturze" "Abort" tunnel; "abort" z niemieckiego = "toaleta") oraz tunelu Dickiego Edge'a. Potencjalną lokalizację tych dwóch tuneli potwierdziliśmy za pomocą badania georadarem.


Wideorelacja itvszubin:


© Mariusz Winiecki